منوی اصلی
 
  موزه های استان
موزه های استان آذربایجان شرقی

مقدمه :
شايد بتوان آذربايجان شرقي را به دليل داشتن موزه های متعدد تاريخي، فرهنگي، طبيعي و بسياري از موزه هاي دولتی و خصوصي كوچك و بزرگ "مجموعه ای بی نظیر و بی بدیل "از موزه ها ناميد.

اين استان به دليل برخورداري از پيشينه بسيار كهن تاريخي و فرهنگي و شهر تبريز نيز با داشتن ۵ بار تجربه پايتختي در طول سلسله هاي مختلف، داراي آثار و بناهاي تاريخي و موزه هاي غني فراواني است كه هركدام گوشه اي از تاريخ اين بخش از سرزمين ايران را به نمايش گذاشته اند.

در اهميت و غناي موزه هاي موجود در آذربايجان شرقي همين بس كه اين استان از نظر قدمت و تعدد موزه ها پس از تهران در جايگاه دوم كشور قرار دارد.

 از 23 موزه موجود در آذربايجان شرقي، تبريز به تنهايي 17 موزه را در خود جاي داده و ۲ موزه نيز در مراغه قرار دارد. شهرهاي سراب، بناب و اهر، خامنه و خدا آفرین  نيز هركدام يك موزه تخصصي دارند.

گفتني است هرساله در هفته ميراث فرهنگي در اواخر ارديبهشت ماه هر سال نيز چند موزه جديد گشايش مي يابد و بر شمار گنجينه هاي تاريخي آذربايجان شرقي افزوده می گردد.

يادآور مي شود، روزانه به طور متوسط ۱۰ هزار تن از موزه هاي آذربايجان شرقي ديدن مي كنند كه اين رقم سال به سال نسبت به سال گذشته افزايش می یابد.

 البته پيش از معرفي موزه هاي آذربايجان شرقي گفتن اين نكته ضروري است كه اغلب بناهاي موزه هاي ياد شده نيز از آثار تاريخي و ديدني منطقه محسوب شده و پيشينه مفصلي دارند.

 به همين دليل نيز سعي شده به تاريخچه بناها اشاره مختصري شده و بيشتر به خود موزه ها پرداخته شود.

  معرفی موزه های آذربایجان شرقی

نام موزه

آدرس

شماره تلفن

ساعات بازدید

موزه آذربایجان

تبریز- خیابان امام (ره) جنب مسجد کبود

5261696

14-9 و21-14

موزه مشروطه

تبریز- خیابان استاد مطهری (راسته کوچه) روبروی مسجد جامع

5236454

14-9 و21-14

موزه قرآن و کتابت

تبریز- مسجد صاحب الامر- میدان صاحب آباد

5252733

15-9

موزه سنجش

تبریز- میدان ساعت /خیابان مقصودیه

5542458

15-9

موزه قاجار

تبریز ـ  خیابان ششگلان ـ  جنب اداره صنایع

5256797

14-9 و21-14

سایت موزه عصر آهن

تبریز  ـ چهار راه شهید بهشتی ـ انتهای کهنه خیابان

5257469

14-9 و21-14

موزه محرم

تبریز ـ انتهای خیابان مطهری (راسته کوچه) کوچه شهید گوگانی نبش آتش نشانی

5234738

15-9

موزه ادبی شهریار

تبریز ـ خیابان مقصودیه ، روبروی مهد قرآن

5558847

14-9

موزه تاریخ طبیعی آذربایجان

تبریز ـ چهارراه آبرسانی، اداره کل محیط زیست

3343513

14-9

موزه آثاراستاد بهتونی

تبریز ـ  خیابان ثقه الاسلام ـ  جنب مقبره الشعرا

5258243

14-9

موزه شهدا

تبریز بلواراستاد شهریار، جنب مجتمع صدرا

فعلا غیرفعال

-

موزه شهدای 27 دی

تبریز بلوار 29 بهمن ـ دانشگاه تبریز

3341244

14-9

موزه شهرداری تبریز

تبریز-میدان شهرداری ـ ساختمان شهرداری تبریز

5539198

14-8 و20-14

موزه استانداری

تبریز ـ میدان شهدا- استانداری آذربایجانشرقی

5263838

-

موزه زنده سفال

تبریز- خیابان شمس تبریزی ـ  کوچه صرافلار پلاک 100

5242458

17-9

موزه کاریکاتور

تبریز- محل سابق کتابخانه ملی تبریزـ  باغ گلستان ـ خانه هنر

2843094

14-9

موزه ارامنه

تبریزـ  كلیسای مریم مقدس، واقع در خیابان شریعتی

فعلا غیرفعال

-

موزه ادب وعرفان

اهر ـ بقعه شیخ شهاب الدین اهری

2224310-0426

14-9

موزه عشایر آذربایجان

سراب ـ خیابان امام (ره)-جنب غربی شهرداری

2235200-0431

14-9

موزه هدایای خامنه

داخل شهرخامنه

2344353-0472

14-9

موزه تخصصی ایلخانی

مراغه- خیابان دانشسرا- مقبره اوحدی مراغه ای

2223700-0421

14-9 و21-14

موزه سنگ نگاره ها

مراغه-  خیابان راه آهن ـ مقبره آقالار

2234423-0421

14-9

موزه مردم شناسی جنوب سهند

بناب -خیابان مطهری/ محل حمام قدیمی مهر آباد

7238555-0412

14-9




موزه ها در ایام تعطیلات نوروزی و تابستانی بطور یکسره همه روزه از ساعت 8 صبح تا ۱۴ و از ۱4 تا ۲1 برای علاقه مندان و گردشگران امکان پذیر خواهد بود.

موزه آذربایجان
موضوع : تاریخی، باستان شناسی ، هنرهای مستظرفه و...
وضعیت: فعال
وابستگی: سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کشور
سال تاسیس: موزه 1337 هجری شمسی، بنا متعلق به دوره پهلوی
ساعت بازدید: 21-8
روزهای تعطیل: ایام سوگواری رسمی
نشانی: تبریز، خیابان امام خمینی (ره)، روبروی ساختمان بیمه ، بالاتر سه راه خاقانی
تلفن: 5261698 و 5261696-0411

  تاريخچه ايجاد موزه شهر تبريز با عنوان «موزه آذربايجان» كه از بزرگترين موزه هاي كشور نيز به شمار مي آيد به حدود ۵۰ سال قبل بازمي گردد. در آن سال ها تلاش هاي زيادي از جانب جمعي از فرهنگ دوستان اين شهر براي راه اندازي يك موزه جامع در تبريز صورت گرفت تا اين كه اين تلاش ها نتيجه داد و در ارديبهشت ماه ،۱۳۳۷ موزه آذربايجان بنيان گذاشته شد. ساختمان اين موزه كه در مركز شهر تبريز قرار دارد براساس نقشه تنظيمي «آندره گدار» باستان شناس و معمار معروف فرانسوي ساخته شده است.يادآور مي شود، قبل از اين تاريخ و تا زمان گشايش رسمي اين موزه، ازدبيرستان نجات سابق تبريز به عنوان محل موقت نمايش اشياي تاريخي و باستاني استفاده مي شده است. موزه آذربايجان داراي ۱۲ هزار اشياي فرهنگي و هنري و بيش از ۲ هزار و ۳۰۰ قطعه ثبت شده تاريخي است كه از اين نظر در جمع گنجينه هاي مهم و باارزش كشور جاي گرفته است. اين موزه از ۳ تالار مجزا در ۳ طبقه تشكيل يافته است. طبقه زيرزمين به نمايشگاه دائمي آثار هنري اختصاص يافته و طبقه همكف، تمدن هاي پيش از اسلام از هزاره پنجم قبل از ميلاد تا دوران ساساني را به نمايش گذاشته است. طبقه فوقاني موزه نيز باستانشناسي ايران در دوران اسلامي را تا پايان عصر قاجار در خود جاي داده است.
  تالار سكه و مهرهاي شاهان و فرمانروايان تاريخ ايران نيز در همين طبقه قرار داشته و آثاري از هزاره سوم قبل از ميلاد تا دوران قاجاري در آنها به چشم مي خورد. از آثار بي نظير و ارزشمند موجود دراين دوره مي توان به موبندطلايي متعلق به هزاره نخست قبل از ميلاد، جام طلاي دوره هخامنشي، بشقاب هاي زرين و سيمين دوره ساساني، قفل رمزي مربوط به اواخر قرن ششم هجري و مجموعه اي از چيني هاي دوران صفويه، اشاره كرد.
در كنار مسجد كبود تبریز بنای بزرگی با ایوان رفیع، مشرف به خیابان امام قرار دارد. این بنا یكی از قدیمی ترین موزه های درجه اول ایران به شمار می رود و به موزه ی آذربایجان معروف است.
این موزه برای اولین بار در سال 1336 با نمایش 202 قطعه از آثار فرهنگی انتقالی از موزه ایران باستان شروع به كار كرد. ساختمان فعلی موزه از سال 1341 رسماً افتتاح و شروع به كار كرده است.
این موزه از بخش های زیر تشكیل شده است:
باستان شناسی دوران قبل از اسلام
این بخش بیشتر شامل سفالینه های متنوع و آثار گوناگون  و آثار مفرغی تمدن های مناطق مختلف ایران از هزاره پنجم پیش از میلاد تا پایان حكومت ساسانیان است.
از اشیای نفیس بخش پیش ازاسلام می توان از یك جام زرین و یك موبند زرین منحصر به فرد و یك ریتون نقره ای با مجسمه ی سرشیر كه همگی مربوط به دوره ی هخامنشی هستند، یك قبضه شمشیر برنزی متعلق به دوره كاسی ها كه دارای كتیبه ای به خط میخی است و تنگ ها و كاسه های شیشه ای نقش دار مربوط به دوره ی ساسانی و ... نام برد.
باستان شناسی دوران اسلامی
این بخش آثار سفالی و فلزی زیبایی از قرون چهارم تا چهاردهم ه . ق را در خود جای داده است.
این اشیا شامل انواع سفالینه های نقش دار و لعابداری است كه از مناطق مختلف به دست آمده اند. چینی های بسیار نفیس دوره ی صفوی كه به استناد مهرهای پشت ظروف به دستور شاه عباس اول در طرح ها و رنگ های مختلف ساخته شده اند ، از دیگر اشیای این بخش هستند. از اشیای منحصر به فرد این بخش قفل رمزی فلزی متعلق به سال 566 ه .ق ساخت یك هنرمند اصفهانی است كه دارای 4 عقربه و 65536 رمز می باشد.
یكی دیگر از اشیای دیدنی این بخش كاسه برنزی حكاكی شده مزین به آیات قرآنی و ادعیه متعدد است كه به "جام شفابخش" معروف شده و تاریخ ساخت آن 1110 ه . ق است 
و بالاخره سنگ نوشته ی معروف "بسم الله " كه كتیبه ای مرمرین در ابعاد 33/1× 83/3 متر است. در وسط این كتیبه لفظ جلاله ی "بسم الله الرحمن الرحیم" به خط نستعلیق درشت به عمق حدود 5 سانتیمتر تراشیده شده و در حاشیه آن اشعاری در مدح حضرت رسول اكرم ( ص ) و القاب ایشان با نقوش اسلیمی حك شده است. این كتیبه در تاریخ 1272 ه .ق توسط حكاك، خطاط و شاعر هنرمند "میرزا محمد علی قوجانی" معروف به میرزا سنگلاخ خلق شده و یكی از شاهكارهای مسلم حكاكی به شمار می آید.
سكه ها، مهرها و سیلندرها
در این بخش مجموعه نسبتاً كاملی از سكه های ادوار مختلف تاریخ ایران، از زمان تسلط اسكندر بر ایران و حكومت جانشینان وی و سپس امرای سلسله های مختلف كه در این سرزمین به حكومت پرداخته اند تا اواخر قاجاریه، یك یا چند سكه از هریك در ویترین های مخصوص به نمایش گذاشته شده اند. كلیه سكه ها به ترتیب قدمت با زیرنویس شامل مشخصات و سال ضرب آنها به نحوی چیده شده اند كه پشت و روی تمامی سكه ها برای علاقه مندان قابل استفاده و تحقیق باشد.
مهرها و سیلندرها نیز قسمتی از ویترین های این بخش را به خود اختصاص داده اند. این مهرها مربوط به ادوار مختلف تاریخ از هزاره سوم قبل از میلاد تا قرون اخیر هستند. در كنار این مهرها نمونه های طراحی شده آنها بر روی مقوا و نیز آثار نقوش مهرها بر روی خمیر مخصوص در معرض دید قرار دارند. این مهرها همگی گویای علایم و نشانه های ملی، قومی، مذهبی، تجاری و حكومتی اقوام گوناگونی است كه درمناطق مختلف سرزمین پهناور ایران زیسته اند. این علایم برروی قطعات كوچك سنگ از جنس های مختلف مثل انواع عقیق، یشم، سنگ سرخ و یمانی و نیز لعل، فیروزه، یاقوت و حتی طلا  و نقره و یا سایر سنگ های معدنی حك شده اند.

موزه مشروطه

موضوع : تاریخی، اسناد و مدارک مربوط به انقلاب مشروطیت
وضعیت: فعال
وابستگی: سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کشور
سال تاسیس: موزه 1375 هجری شمسی، بنا قاجاری
ساعت بازدید: 20-8
روزهای تعطیل: ایام سوگواری رسمی
نشانی: تبریز، خیابان شهید مطهری، روبروی مسجد جامع، خانه مشروطه
تلفن: 5237952 و 5238285-0411

معرفی موزه:
بنای تاریخی خانه مشروطه با معماری دوره قاجار در محله قدیمی راسته کوچه و در ضلع غربی مجموعه بازار تبریز واقع شده است. مالک نخستین آن حاج مهدی کوزه کنانی از شیفتگان حریت و آزادی بود. این خانه بعد از به توپ بستن مجلس در سال 1287 ه.ش مرکز تجمع جمعی از برجسته ترین چهره های مشروطه در آذربایجان بوده و در جنگهای 11 ماهه تبریز علیه نیروهای دولتی ستاد فرماندهی و محل تشکیل جلسات مجاهدین مشروطه به شمار میرفت. تصمیم مهم و انقلابی پائین آوردن پرچمهای سفید تسلیم در مقابل قوای محمدعلی شاه قاجار در همین خانه گرفته شده است. بنا با قسمت الحاقی آن در زمینی به مساحت 1300 مترمربع و با دو طبقه اندرونی و بیرونی حاصل ذوق هنرمندانه معمار تبریزی بنام «حاج ولی معمار» است که سالها در روسیه ساکن بود و پس از بازگشت به تبریز در سال 1247 ه.ش آنرا بنا نهاد. ویژگیهای خاص معماری دوره قاجار، تزئینات چشمگیر، به کارگیری نورگیر زیبا و چشم انداز موسوم به کلاه فرنگی با ستونها و سرستونهای گچبری شده، پنجره های ارسی، درهای منبت کاری شده در اتاق اصلی موسوم به «طنبی» و غلام گردش دور راه پله، هرکدام به نوعی ذوق و هنر ایرانی را به نمایش گذاشته و آنرا به یک نمونه منحصربفرد تبدیل کرده است. بنا به لحاظ اهمیت تاریخی در تاریخ سال 1354 ه.ش به شماره 1171 در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده و در سال 1367 ه.ش توسط سازمان میراث فرهنگی کشور خریداری شده است. اقدامات مرمتی آن نیز پس از تملک به مرحله اجرا درآمده و سعی شده است به الگوهای معماری تاریخی توجه کافی شود. از سال 1375 ه.ش پس از مرمت و تجهیز تالار اصلی و اتاقهای گوشواره با بنمایش گذاشتن اسناد و مدارکی از دوران پرفراز و نشیب انقلاب مشروطه به عنوان موزه آغاز به کار نموده است از مهمترین اموال ارائه شده در آن میتوان از فرش مشروطه، اسلحه کمری ستارخان، لوازم شخصی سران انقلاب و دیگر اسناد و مدارک اهدایی مرتبط با انقلاب نام برد.
ساختمان اين موزه از زيباترين خانه هاي تاريخي تبريز است. بناي تاريخي خانه مشروطه با معماري دوره قاجار در محله قديمي راسته كوچه قرار گرفته و مالك نخستين آن «حاج مهدي كوزه كناني » بود. اين خانه در جنگ هاي ۱۱ ماهه تبريز عليه نيروهاي دولتي كه منجر به پيروزي مشروطه خواهان شد، ستاد فرماندهي و عمليات آزادي خواهان به شمار مي رفت.
موزه مشروطيت در فضايي به مساحت ۱۳۰۰ مترمربع در سال ۱۳۵۴ در فهرست آثار ملي ثبت شده است.
در اين موزه تمامي آثار و مدارك مربوط به مبارزات دوران مشروطيت به نمايش گذاشته شده است. لوازم شخصي سران انقلاب مشروطه همچون ستارخان، اسناد، فرمان ها و دست نوشته هاي مشروطه خواهان و نيز نيروهاي دولتي در آن دوران، مطبوعات آزاديخواه دوران مشروطه و بسياري از آثار ديگر در اين مجموعه نگهداري مي شود.
با توجه به نقش بزرگی كه آذربایجان، به ویژه مردم تبریز در پیروزی انقلاب مشروطه داشته اند، تأسیس موزه ای برای نگهداری و ارائه آثار و یادگارهای به جای مانده از رهبران بزرگ آن انقلاب و نیز جمع آوری اسناد و مدارك و عكس های مستند مربوط به حوادث انقلاب مشروطه، در خانه مشروطه، بسیار بجا و شایسته و حتی ضروری بود.
بنابراین از سال 1375 كلیه اشیای مربوط به این دوره از تاریخ ایران از موزه آذربایجان و نیز اشیای اهدایی مردم و بازماندگان رهبران و مجاهدین انقلاب مشروطیت فراهم آمد و نخستین پایه این موزه به صورت حاضر را بنا نهاد.
بخشی از مجموعه آثار موجود در این موزه در سال 1341 همزمان با تأسیس موزه آذربایجان و با جمع آوری اسناد و مدارك و یادگارهای مربوط به انقلاب مشروطه در ساختمان موزه آذربایجان فراهم آمده و در آنجا به نمایش گذاشته شده بود.
 اما ضرورت تأسیس موزه های مستقل سرانجام در سال 1375 منجر به انتخاب بنای خانه مشروطه به عنوان مناسب ترین محل برای تأسیس این موزه شد.
اینك موزه مشروطه تبریز با داشتن مجموعه قابل توجهی از عكس های مستند و تابلوهای نقاشی از تصاویر بزرگان انقلاب مشروطه و اسناد و مدارك و نامه ها و اعلامیه های مربوط به قیام و مبارزات مجاهدین مشروطه، یكی از گنجینه های منحصر به فرد كشور محسوب می شود. با اجرای طرح توسعه این موزه در آینده نزدیك، موزه مشروطه جایگاه شایسته خود را در این زمینه به دست خواهد آورد.

موزه قرآن و کتابت
موضوع : تاریخی، مجموعه ای از قرآن مجید و نسخ خطی و قطعاتی از آثار خوشنویسان بنام ایران
وضعیت: فعال
وابستگی: سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کشور
سال تاسیس: 1380
ساعت بازدید: 20-8
روزهای تعطیل: ایام سوگواری رسمی
نشانی: تبریز، خیابان دارائی، میدان صاحب الامر،بنای صاحب الامر
تلفن: 5252733-0411
معرفی موزه:
بنای مسجد شاه تهماسب صفوی معروف به مسجد صاحب الامر در شرق میدان صاحب آباد در قلب شهر تبریز در کنار مهران رود قرار دارد. این بنای تاریخی یک گنبد و دو مناره بلند دارد و در ابتدا مسجد ویژه شاه تهماسب اول صفوی بود که در سال 1045 ه.ق به وسیله سپاهیان سلطان مراد چهارم- امپراطور عثمانی- تخریب شد.
کاتب چلبی در کتاب جهان نما ضمن بحث از تبریز می نویسد «در قسمت شرقی میدان صاحب آباد متصل به جامع سلطان حسن، مسجد مزین دیگری وجود داشت که چون بنایش از شاه تهماسب بود عساکر عثمانی جابه جا خرابش کردند.»
از زمان شاه تهماسب تنها دو طاق مرمری نقش دار در مدخل های دهلیز و اندرون بقعه باقی مانده است. حجاری های زیبایی از نقوش گل و بوته، اسلیمی و ختایی از جمله تزئینات معماری این بنا ست. سنگ نبشته مرمرینی هم در کنار یکی از طاق های آن نصب شده است. در بالای طاق دیگر سوره «الجن» به خط علاء الدین خوشنویس معروف زمان شاه تهماسب صفوی آمده است.
این مسجد پس از عقب نشینی عثمانیان در زمان شاه سلطان حسین صفوی توسط وزیر آذربایجان- میرزا محمد ابراهیم- بازسازی شد.
زلزله سال 1193 ه.ق که شهر تبریز را در هم کوبید و هزاران کشته بر جای نهاد، این بنای عظیم را نیز ویران ساخت.
در سال 1266 ه.ق، میرزا علی اکبر خان، مترجم کنسولگری روس که مرد ثروتمندی بود به آیینه بندی قسمتی از بقعه و دهلیز و تعمیرات آن اقدام کرد و صحن و مدرسه کنونی را احداث و موقوفاتی برای آن ها تعیین نمود، این صحن و مدرسه در بدو تاسیس «مدرسه اکبریه» نام داشت ولی بعدها «صحن صاحب الامر» خوانده شد.
با توجه به قداست این بنا پس از انجام تغییرات لازم این مکان به عنوان موزه قران و کتابت در نظر گرفته شد. در این موزه مجموعه نفیسی از نسخ قران مجید مربوط به ادوار مختلف تاریخ و قطعات زیبایی از آثار خوشنویسان بنام ایران به نمایش گذاشته شده است.
علاوه بر این نسخ خطی، انواع قلمدان های مقوایی مذهب دارای نقوش مینیاتوری و روکش لاکی، همچنین انواع پلاک های فلزی منقوش به منقوش به ادعیه و اوراد، ظروف چینی- سفالی- برنجی مزین به آیات قرانی و بسیاری از آثار و تصاویر بزرگان دینی در این موزه به نمایش در آمده اند، در موزه قرآن و کتابت نسخه هایی از قرآن مجید به خط ائمه و خوشنویسان معروف جمع آوری و در معرض تماشای علاقمندان گذاشته شده است از جمله این نفایس می توان به یک صفحه از قران کریم منسوب به دستخط مبارک حضرت امام رضا (ع) اشاره کرد که بر روی تکه ای از پوست نوشته شده است.
همچنین آثاری از خوشنویسان بزرگ تبریزی مانند ملا عبدالباقی تبریزی استاد خط ثلث، میرزا محمد شفیع تبریزی، میرزا طاهر خوشنویس از اساتید خط نسخ و آثاری از محمد حسین تبریزی، علیرضا عباسی، علا الدین بیک تبریزی، درویش عبدالمجید و میر عماد حسنی را نیز در این موزه می توان دید. از برجسته ترین آثار دیگر می توان به لباس قسم منقوش به کل آیات قران، کوچکترین قران خطی مطلا، جام شفابخش و کتیبه سنگی میخی اشاره کرد.
مسجد شاه طهماسب (صاحب الامر) در شرق میدان صاحب آباد تبریز قرار گرفته است و یك گنبد و دو مناره بلند دارد. مسجد شاه طهماسب مسجد سلطنتی شاه طهماسب اول صفوی بود. این مسجد در سال 1045 قمری به وسیله سپاهیان سلطان مراد چهارم عثمانی تخریب شد.
كاتب چلبی در كتاب جهان نما ضمن بحث از تبریز می نویسد:".... در قسمت شرقی میدان صاحب آباد متصل به جامع سلطان حسن، مسجد مزین دیگری وجود داشت كه چون بنایش از شاه طهماسب بود عساكر عثمانی جابه جا خرابش كردند..."
از زمان شاه طهماسب تنها دو طاق مرمری نقش دار در مداخل دهلیز و اندرون بقعه باقی مانده است. سنگ نبشته مرمرینی هم در كنار یكی از طاق ها نصب شده كه فرمان منع تمغای كیالی برنج وذغال بر آن نقر شده است. در بالای طاق دیگر سوره"الجن" به خط علاءالدین خوش نویس معروف زمان شاه طهماسب صفوی نوشته شده است.
این مسجد پس از عقب نشینی عثمانی ها دوباره آباد گردید. در زلزله شدید 1193هـ. ق بار دیگر فرو ریخت و در سال 1208 هجری به وسیله جعفر قلی خان دنبلی ملقب به باتمان قلیچ پسر احمدخان تجدید بنا یافت. ماده تاریخ این تجدید بنا مصراع" زحكم خان بشد این مسجد آباد" است.
در 1266 هـ.ق میرزا علی اكبر خان مترجم كنسولگری روس كه مرد ثروتمندی بود به آیینه بندی قسمتی از بقعه و دهلیز و تعمیرات آن اقدام كرد و صحن و مدرسه كنونی را احداث و موقوفاتی برای آنها تعیین نمود.
این صحن و مدرسه كه در سال 1345 شمسی بدون توجهبه اهمیت و حیثیت تاریخی آن در نتیجه امتداد یافتن خیابان دارایی تخریب شد، در بدو تأسیس" مدرسه اكبریه" نام داشت ولی بعدها "صحن مقام صاحب الامر" خوانده شد.
در حال حاضر این مسجد پس از اتمام تغییرات به عنوان موزه قرآن و كتابت تجهیز و برای بازدید علاقه مندان گشوده است.

موزه سنجش
موضوع : علمی، واحدها و ابزارهای سنجش وزن و...
وضعیت: فعال
وابستگی: سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کشور
سال تاسیس: موزه 1381 هجری شمسی، بنا قاجاری
ساعت بازدید: 20-8
روزهای تعطیل: ایام سوگواری رسمی
نشانی: تبریز، خیابان امام خمینی، کوچه مقصودیه، پشت ساختمان شهرداری، بن بست سلماسی
تلفن: 9-5542458-0411
معرفی موزه:
نیاز انسان به داشتن مقیاسها و همچنین استفاده از ابزار و ادوات سنجش از بدو تشکیل جوامع انسانی مطرح بوده است، چرا که او باید رابطه فیمابین خود و طبیعت اطرافش را تنظیم می کرد. اگر کشاورزی می کرد باید ضمن کسب آگاهیهایی از دگرگونیهای فصلی نسبت به سطح تعیین حدود اراضی نیز اقدام می کرد، به هنگام دادو ستد نیز لاجرم معیارها و مقیاسهایی برای کالاهایش منظور می نمود، و اگر سرپناهی برای خود ایجاد می کرد، لازم بود به رعایت مقیاسهایی خویشتن را مقید سازد. قطعا گردآوری برخی از ابزار و ادوات قدیمی سنجش در یک مجموعه می تواند روشنگر نحوه ایجاد و تکامل چنین فن آوری کیفی توسط گذشتگان باشد. در موزه سنجش انواع ادوات مقیاس توزین از قبیل ترازوهای ظریف زرگری تا قپانهای بزرگ میادین بار مربوط به قرون گذشته، سنگ وزنه ها و پیمانه های نفتی، وسایل مربوط به علم نجوم و اخترشناسی مانند اسطرلاب و کره سماوی، ابزارهای سنجش مربوط به علم هواشناسی و قطب نماها و سایر مقیاسهای دیگر به نمایش گذاشته شده است. موزه سنجش تلاش کرده بخشی از این گونه ابزار آلات را در معرض تماشای مردم و پژوهشگران قرار دهد. این موزه در فضای دل انگیز خانه تاریخی سلماسی تبریز، بنا شده در دوره قاجار و ثبت شده در آثار ملی کشور (به شماره 1862) تاسیس شده است. ساختمان در سه ضلع حیاط (عرصه 650 متر مربع) در دو طبقه با زیربنای 875 مترمربع بنا گردیده است.
طبقه زیر زمین ضلع شمالی که توسط پله ای به هشتی ورودی نیز متصل است حوضخانه نامیده می شود و دیگر قسمتهای زیر زمین شامل مطبخ، انبار ارزاق و آب انبار میباشد. طبقه همکف دارای طنبی های اصلی و جانبی در اضلاع شمالی شرقی و غربی با پنجره های اروسی است. بنا دارای تذهیب در کمره اتاقها، شومینه ها و گچبری در سقف طنبی های شمالی و شرقی است.
مصالح بکار رفته در بنا شامل سنگ لاشه با ملات ساروج در پی ها است و دیواره های زیرزمین ترکیبی از سنگ و آجر (تفلیسی) و دیوارهای فوقانی (همکف) خشتی با روکش آجری است.

موزه قاجار
وضعیت: فعال
وابستگی: سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کشور
سال تاسیس: موزه 1385 هجری شمسی، بنا قاجاری
ساعت بازدید: 20-8
روزهای تعطیل: ایام سوگواری رسمی
نشانی: تبریز - خیابان ششگلان - جنب بیمارستان کودکان- پشت مدرسه شیخ عطّار
تلفن: 5236568-0411 فاکس : 5256797 – 0411
معرفی موزه:
شهر تبریز در دوره های مختلف تاریخ ایران دارای ارزش و اهمیت خاصی بوده که در دوره ایلخانان و قاجار این شکوه به اوج خود رسیده است. در 1218 ه.ق که عباس میرزا نایب السلطنه فتحعلیشاه گردید، این شهر رسماً ولیعهد نشین شد. در دوره جنگهای ایران و روس، تبریز مرکز ثقل و مقر فرماندهی بوده است.
از دوره قاجار بناهای زیبائی در این شهر به یادگار مانده است که خانه امیرنظام یکی از این بناهاست. این خانه در محله ششگلان که یکی از محلات قدیمی تبریز است قرار دارد.
در دوره قاجار عمارتهای بسیار زیبائی در این محله احداث شده بود که خانه امیرنظام گروسی یکی از باارزشترین بازمانده های این خانه های تاریخی است، که هنوز هم با صلابت و عظمت خاصی خودنمائی می کند. این عمارت که اکنون به عنوان موزه قاجار استفاده می شود در دوره ناصرالدین شاه و در زمان پیشکاری امیر نظام گروسی* و توسط وی بنا گردیده است. در خاطرات ناصرالدین شاه در سفرسوم وی به فرنگ از این خانه توصیف فراوان شده است.
منابع حاکی از آن است که در دوره های بعد نیز والیان آذربایجان در این عمارت سکونت داشته اند. این قسمت از خانه که اکنون باقی مانده است تنها بخشی از این عمارت زیباست و متأسفانه بخشهای دیگر آن تخریب شده است.
در دوره پهلوی از این خانه به عنوان اداره دارائی و اداره فرهنگ استفاده شده و در سال 1370 شمسی توسط سازمان میراث فرهنگی خریداری گردیده است.
با توجه به آسیبهای جدی که به بنا وارد شده بود، با حفظ ویژگیهای معماری بنا و شاخصهای سنتی مورد بازسازی قرار گرفت و در اردیبهشت ماه سال 1385 شمسی پس از اتمام عملیات ساختمانی به عنوان موزه قاجار مورد بهره برداری قرار گرفت.
ویژگیهای معماری:
عمارت امیرنظام در دو طبقه و با زیربنای 1500 متر مربع ساخته شده است. ساختمان مشتمل بر دو حیاط اندرونی و بیرونی است که باغچه ها و حوض ها زیبائی آنرا دوچندان می کند.
16 ستون با سرستون های زیبا ایوان سراسری را نگه داشته اند. در طبقه بالا پنجره های مشبک اروسی با شیشه های رنگی، گچبری های نمای شمالی و جنوبی، همچنین آینه کاری ها و گچبری های تالارهای داخلی و طنبی ها به زیبائی مجموعه می افزایند. در زیرزمین حوضخانه ای وسیع وجود دارد که یکی از زیباترین قسمتهای بنا است. ستون های استوار حوضخانه و آجرکاری سقف آن بسیار چشمگیر است.
تالارهای موزه :
تالارهای طبقه اول: تالار سکّه، تالار بافته، تالار چینی، تالار آبگینه، تالار موسیقی، تالار خاتم و تالار فلزات
تالارهای طبقه دوم: تالار سنگ، تالار اسلحه، تالار رجال و فرامین، تالار معماری و شهرسازی

*امیرنظام گروسی یکی از رجال برجسته ایران در دوره قاجار بود که همواره مناصب مهم حکومتی داشته است. در زمانی که سفیر ایران در فرانسه بود، دستگاه ضرب سکّه را به ایران آورد. در زمان ناصرالدین شاه پیشکار آذربایجان شد، در جریان نهضت تنباکو نقش مثبتی را ایفا نمود؛ در سالهای پایانی عمر به ماهان کرمان تبعید شد و در همانجا درگذشت.

سایت موزه عصر آهن
موضوع : باستان شناسی
وضعیت: فعال
وابستگی: سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کشور
سال تاسیس: 1378 هجری شمسی
ساعت بازدید: 21-8
روزهای تعطیل: ایام سوگواری رسمی
نشانی: تبریز، خیابان امام خمینی (ره)، پشت مسجد کبود
تلفن: 5261698 و 5261696-0411
محوطه باستانی مسجد کبود واقع در شمال شرق بنای مسجد کبود تبریز است. طول (شرقی- غربی) این محوطه 276 متر و عرض (شمالی- جنوبی) آن بطور متوسط 102 متر و مساحت آن 28290 مترمربع (حدود 3 هکتار) می باشد. این محوطه طی خاکبرداری های سال 1376 بوسیله شرکتهای طرف قرارداد شهرداری تبریز شکل گرفته و طی همان سال با شناسائی آثار گورستان هزاره اول ق.م و پس از بازدیدها، گمانه زنی ها و کاوش به عنوان یک محوطه باستانی دارای آثار بویژه دوره آهن با شاخص اسکلتهایی مدفون همراه با سفالهای خاکستری و در مواردی نخودی و قرمز و اشیای فلزی شناخته شده است.
در شهریورماه 1377 طی بازدیدی که توسط آقای نصرت ا... معتمدی کارشناس سازمان میراث فرهنگی کشور، از محوطه بعمل آمد نشانه هایی از آثار هزاره اول ق.م مشاهده گردید و به پژوهشکده باستان شناسی گزارش شد. پس از آن میراث فرهنگی آذربایجان شرقی در فاصله 80 متری شرق بنای مسجد کبود گمانه ای حفر کرده و وجود تدفین متعلق به هزاره اول ق.م آشکارگردید. در اردیبهشت و خرداد 1378 هیاتی به سرپرستی آقای معتمدی برای کاوش در محوطه مسجد کبود به تبریز اعزام شد. طی فصل اول کاوش، تعداد 38 گور، کاوش شد و یکی از گورها که دارای 2 اسکلت (زن و مرد) به همراه اشیاء تدفینی بود، بلوک برداری شده و به موزه ملی آذربایجان انتقال یافت. پس از اتمام فعالیتهای این هیات، سازمان میراث فرهنگی آذربایجان شرقی اقدام به تهیه نقشه از محوطه و آثار آن نمود و طی اواخر سال 1378 نمایشگاهی از آثار بدست آمده از کاوش یاد شده در موزه آذربایجان برگزارشد.
مراحل بعدی کاوش و حفاظت مقدماتی طی سالهای 1382-1379 به سرپرستی آقای دکتر علیرضا هژبری نوبری انجام یافت که بنابر نتایج کاوش، آثاری متعلق به گورستان عصر آهن و آثار پراکنده کف های استقراری احتمالا فصلی و چندین متر لایه های بالایی روی آثار عصر آهن، رسوبات طبیعی و آثار مضطرب دوره اسلامی مشاهده گردید. با توجه به موقعیت استراتژیک محوطه مسجد کبود و واقع شدن آن در میان شهر، همجواری آن با مسجد کبود و نزدیکی به موزه آذربایجان، احداث موزه باز و حفظ آثار در جای خود، امری الزامی می نمود. لذا انجام عملیات ساماندهی و تجهیز محوطه به منظور آماده سازی برای بازدید عموم از تاریخ 17/12/1385 از سوی سازمان میراث فرهنگی تبریز اقدام گردید.
کلیه عملیات در سه فاز به ترتیب زیر انجام گرفت:
الف) فاز اول، عملیات حفظ و مرمت اسکلتها ب) فاز دوم، ساماندهی موزه اصلی ج) فاز سوم ساماندهی محوطه بیرونی موزه
مراسم گشایش سایت موزه عصر آهن تبریز در تاریخ 30/2/1386 با حضور آقای دکتر جعفری معاونت فرهنگی و ارتباطات سازمان میراث فرهنگی کشور انجام شد و هم اکنون این محوطه در معرض بازدید برای عموم می باشد.

موزه محرم
موضوع : مردمشناسی ، مذهبی
وضعیت: فعال
وابستگی: سازمان میراث فرهنگی ، صنایع دستی و گردشگری
سال تاسیس: 13 هجری شمسی
ساعت بازدید: 15-9
روزهای تعطیل: ایام تعطیل
نشانی: تبریز، انتهای خیابان شهید مطهری، کوچه شهید گوگانی نبش اتش نشانی
تلفن: 5234738-0411
معرفی موزه :
موزهٔ محرم یکی از موزه‌های مردم‌شناسی شهر تبریز است که در محل خانهٔ مرحوم دکتر صحتی در محلهٔ راسته‌کوچه قرار گرفته‌ است. این موزه به مطالعهٔ ابعاد حماسه بزرگ عاشورا پرداخته و قدمت بنای آن به دورهٔ قاجار می‌رسد.
موزهٔ محرم 2 طبقه بوده و ۴۰۹ متر مربع مساحت دارد. این بنا در اوایل دورهٔ پهلوی به‌عنوان حسینیه مورداستفاده قرار می‌گرفته‌است. در حیاط موزه، نماد اسب ذوالجناح در طبقهٔ اول، انواع پرچم، چراغ، شمع، طوغ، علم و گهوارهٔ نذری و در طبقهٔ دوم، ابزار و نوشته‌های مربوط به سوگواری و تعزیه‌خوانی به نمایش درآمده‌است.

موزه ادبی شهریار
موضوع : تخصصی، شخصیت (استاد شهریار)
وضعیت: فعال
وابستگی: شهرداری
سال تاسیس: 1370 هجری شمسی
ساعت بازدید: 14:30 - 7:30 و 19-15
روزهای تعطیل: ایام تعطیل
نشانی: تبریز، خیابان ارتش، کوچه مقصودیه، خانه استاد شهریار
تلفن: 5558847-0411
معرفی موزه:
استاد شهریار فرزند آقاسید اسماعیل موسوی معروف به حاج میرآقا خشکنابی در سال 1325ه.ق (شهریور 1286 شمسی) در بازارچه میرزا نصرالله تبریز چشم به جهان گشود. در سال 1328 که تبریز آبستن حوادث خونین وقایع مشروطیت بود پدرش او را به روستای قیش قورشاق و خشکناب منتقل نمود. دوران کودکی شاعر در آغوش طبیعت و روستا سپری شد. منظومه حیدربابا مولود آن خاطرات است. در سال 1331 ه.ق شهریار به تبریز بازگشت و نزد پدر شروع به فراگیری مقدمات ادبیات عرب نمود. وی در سال 1322 ه.ق جهت تحصیل به شیوه نوین آموزشی اصول جدید به مدرسه متحده وارد شد و در این مدرسه به آموختن زبان فرانسه و علوم دینی و فراگیری خوشنویسی پرداخت. کتابت قرآن مجید ثمره همین تجربه خوشنویسی است. در سیزده سالگی اشعار شهریار با تخلص بهجت در مجله ادب به چاپ رسید. او در بهمن 1299 شمسی برای اولین بار به تهران سفر کرد و در سال 1300 با کمک لقمان الملک جراح در مدرسه دارالفنون به تحصیل پرداخت. شهریار در تهران تخلص بهجت را نپسندید و تخلص شهریار را پس از دو رکعت نماز و تفال از حافظ برگرفت.
شهریار از بدو ورود به تهران با استاد ابوالحسن صبا آشنا شد و نواختن سه تار و مشق ردیف های سازهای موسیقی ایرانی را از او فرا گرفت. او همزمان با تحصیل در دارالفنون به ادامه تحصیلات علوم دینی پرداخت و در سال 1303 شمسی وارد مدرسه طب شد. از این پس زندگی شورانگیز و پرفراز و نشیب او آغاز شد. با فوت پدر و بازگشت مجدد وی به تهران در سال 1314 آوازه شهرت او از مرزها فراتر رفت. شهریار شعر فارسی و آذری را با مهارت تمام می سرایید. در سال های 1330 یا 1329 اثر جاودانه خود حیدربابایه سلام را خلق و برای همیشه به یادگار گذاشت. در مرداد 1332 با یکی از منسوبین خود ازدواج کرد. حاصل این ازدواج سه فرزند است.
استاد شهریار پس از یک دوره بیماری در 27 شهریور 1367 دار فانی را وداع گفت و در مقبره الشعرای تبریز به خاک سپرده شد. بزرگ ترین اثر استاد شهریار کلیات ارزشمند دیوان اشعار وی به زبان پارسی و بخشی از آن به زبان آذری است که معروف ترین آن ها کتاب «حیدربابایه سلام» است.
در این موزه علاوه بر آثار چاپ شده استاد، دفاتر و اوراق بسیاری از آثار و اشعار ایشان به خط خود استاد و قرآنی که با خط نسخ نگاشته اند و برخی لوازم تحریر و وسایل شخصی و آلبوم های عکس محتوی تصاویر یادگاری این شاعر اندیشمند و فرزانه به معرض نمایش گذاشته شده است.

موزه تاریخ طبیعی آذربایجان
موضوع : تخصصی،تاریخ طبیعی
وضعیت: فعال
وابستگی: سازمان محیط زیست آذربایجانشرقی
سال تاسیس: 1372 هجری شمسی
ساعت بازدید: 14-9
روزهای تعطیل: ایام تعطیل
نشانی: تبریز، بلوار آزادی
تلفن: 3343513-0411
موزهٔ تاریخ طبیعی یکی از مزه‌های شهر تبریز است که در بلوار آزادی قرار گرفته‌است. این موزه در سال ۱۳۷۲ خورشیدی و در محل سازمان محیط زیست استان آذربایجان شرقی تأسیس شده‌است.
پیکرهای تاکسیدرمی جانوارن مختلف متعلق به آذربایجان و سایر نقاط ایران جمع‌آوری شده و پس از گذراندن مراحلی در بخش‌های گوناگون موزهٔ تاریخ طبیعی به نمایش گذاشته شده‌است. همچنین پیکرهای کامل پرندگان، چرندگان، حشرات و خزندگان که برخی‌شان نادر هستند، در این موزه به نمایش درآمده‌است.
در اين موزه پيكره‌ هاي تاكسيدرمي جانوران و حيوانات گوناگون مربوط به مناطق مختلف كشور به ويژه منطقه آذربايجان جمع آوري و به صورت علمي ضد عفوني و آرايش و در ويترين‌هاي مخصوص به نمايش گذاشته شده‌اند.
همچنين اين موزه پيكره‌ هاي كامل انواع پرندگان، خزندگان، حشرات و ساير جانوران اهلي و وحشي را كه برخي از آن ها از انواع نادر حيات وحش هستند در معرض تماشاي علاقمندان قرار مي‌دهد و با كمك نقاشي و دكوراسيون، محيط زندگي و نحوه زندگي آن‌ها را براي بازديد كنندگان ترسيم مي‌كند.
موزه تاريخ طبيعي تبريز داراي مجموعه‌هاي متنوع جانوري و گياهي منحصر به فرد ازجمله 38 گونه پستاندار، 49 گونه پرنده، 13 گونه خزنده، نه گونه‌ آبزي، دو نوع سنگواره و نمونه‌ هايي از سخت پوستان و بندپايان است.
يك غرفه از ماكت‌هاي دايناسورهاي دوران دوم زمين شناسي نيز در اين موزه به نمايش گذاشته شده كه تماشاي آن، حيات اين پستاندار عظيم‌الجثه در 50 ميليون سال قبل را در ذهن انسان تداعي مي‌كند.
خرس قهوه‌اي، انواع گربه‌هاي وحشي مثل گربه جنگلي، گربه وحشي و سياه گوش و گونه‌هاي ديگر مثل گوركن، گرگ، روباه، گراز، شغال و كفتار نيز از ساير گونه ‌هاي جانوري كشور است كه زينت ‌بخش غرفه‌هاي موزه تاريخ طبيعي تبريز هستند.

موزه آثاراستاد بهتونی
موضوع :هنرهای تجسمی (مجسمه های گچی)
وضعیت: فعال
وابستگی: شهرداری
سال تاسیس:    1380  هجری شمسی
ساعت بازدید: 14-9
روزهای تعطیل: تعطیلات رسمی
نشانی: تبریز
تلفن: -5258243-0411
موزه ای با بیش از 10 هزار اثر خلاقانه که همگی آنها توسط هنرمند مجسمه ساز، استاد بهتونی با گچ و سیمان ساخته و بامهارت تمام رنگ آمیزی شده است .
«محمد حسن بهتونی» به سال 1305 در تبریز متولد شد. او نه دانشگاهی رفته و نه دوره ی خاص هنری را گذرانده است. اما نسیم هنر، در درون او طوفانی به پا کرده و چونان فولادی آبدیده از او استادی متبحّر و تمام عیار در عرصه ی هنرهای تجسمی و پیکرتراشی ساخته است. او سبک خاصی در هنر خویش دارد. با الهام از طبیعت زنده و  محیط اطراف میوه ها، خوراکی ها و حتی اشیاء را نه بر روی بوم نقاشی، که در شکل سه بعدی و ملموس و شبیه به واقعیت، ساخته و پرداخته کرده و حس تشخیص و تعقّل هر بیننده را به اشتباه وا می دارد. به گفته ی استاد، ساخت هر یک از این آثار، بسته به کوچکی و بزرگی، ظرافت و رنگ آن، 5 تا 15 روز زمان  برده است. اما او با حوصله و پشتکار،در خلق آنها همت گمارده تا آنجا که بعید است تماشاگری، بعد از دیدن نمایشگاه آثار او آب لب و لوچه اش از دیدن آلوچه، هندوانه و کباب سلطانی جاری نشود!

موزه شهدای 27 دی   دانشگاه تبریز

موضوع : تصاویر ،نمادهاو اشیا شهدای دانشگاه
وضعیت: فعال
وابستگی: دانشگاه تبریز
سال تاسیس:  1387 هجری شمسی
ساعت بازدید: 14-9
روزهای تعطیل: تعطیلات رسمی
نشانی: دانشگاه تبریز
تلفن: -3341244-0411
در موزه شهدای دانشگاه تبریز عکس، وصیتنامه و دستنوشته های ۲۲شهید بمباران ۲۷ دی ۱۳۶۵ دانشکده فنی به نمایش گذاشته شده است.

موزه شهرداری تبریز
موضوع : تاریخی
وضعیت:فعال
وابستگی: شهرداری تبریز
سال تأسیس: 1387 هجری شمسی
ساعت بازدید: 20-8
روزهای تعطیل: تعطیلات رسمی
نشانی: تبریز- شهرداری تبریز
تلفن: -5539198-0411
هویت هر قوم و ملتی در درازنای تاریخ و قدمت آن نهفته است و تبریز، این کهن شهر ایران، با تاریخی به فراخی و قدمت چهارهزارسال، یکی از تأثیرگذارترین و مهم ترین شهرهای ایران بزرگ است که همواره به عنوان پیشتاز و پیشگام حرکت ها و رخدادهای مهم قرون و اعصار متمادی تاریخ این مرز و بوم، به نقش آفرینی اثربخش در شکل گیری نهادها و اولین های ایران همت گماشته و نام مردان و زنان این خطه در تمامی زمان ها به پیشگامی و آغازگری شهره شده است .
در این میان نام تبریز در یکصد و سه سال قبل و با ایجاد و راه اندازی اولین نهاد مدنی و مردمی کشور یعنی بلدیه و انجمن شهر، بیش از دیگر عرصه ها خودنمایی می کند، رویدادی که به روایت و گواه اسناد و مدارک موجود، این شهر را با تشکیل نخستین بلدیه یا همان شهرداری کشور و نیز اولین انجمن یا شورای شهر ایران به مهد مدیریت شهری مدرن کشور تبدیل کرد تا تبریزآغازگر اولین حرکت ها و اقدامات مدیریت نوین شهری با تکیه بر نمایندگان و معتمدین مردم در ایران باشد.
  در باب چرایی، چگونگی و روند روی کار آمدن و سیر تحول و پیشرفت مدیریت نوین شهری کشور از تبریز پیش تر ها سخن بسیار رفته و در وصف اهمیت و جایگاه تبریز در این عرصه همین بس که در برپایی جشن های یکصدمین سال تأسیس شهرداری در ایران، این شهر تبریز بود که پس از یکصد سال از تولد مدیریت شهری در بطن خود، میزبان جشن تولد یکصد سالگی این نهاد مدنی کشور نیز شد و از دل این اتفاق مهم تاریخی فرهنگی، آثار و برکات بسیاری برای تبریز و کشور به منصه ظهور و بروز رسید.
به موازات برپایی جشن های صدمین سال تأسیس شهرداری در ایران به میزبانی تبریز کهن، مدیریت شهری تبریز به پشتوانه عنوان "تبریز شهر اولین ها" با رونمایی از اولینی دیگر و این بار در حوزه تاریخ و احیای هویت تاریخی تبریز، اقدام به تأسیس و راه اندازی اولین موزه تاریخ شهر و شهرداری کشور در دل عمارت تاریخی شهرداری کرد تا ضمن تثبیت و معرفی قدمت و دیرینگی مدیریت شهری در تبریز، به احیا و معرفی هرچه بیشتر تاریخ و هویت تاریخی خود از یک سو و ثبت و ضبط آثار به جا مانده از این دوران برای آیندگان از سوی دیگر نماید.
درست از همین رو بود که به موازات صد ساله شدن اولین شهرداری یا همان بلدیه کشور در اولین پایتخت شیعی ایران، مدیریت شهری تبریز دست به کار راه اندازی اولین موزه تاریخ شهر و شهرداری کشور در این شهر شد و با اختصاص فضای ساختمان تاریخی عمارت شهرداری به این کار ، گام های اولیه تحقق این هدف را با همکاری شورای اسلامی شهر و اهالی فرهنگ ، هنر و تاریخ این شهر برداشت.
عمارت شهرداری با سبقه تاریخی خود و با پشتوانه 75 سال میزبانی مدیریت های مختلف شهری از سال 1314 تاکنون، در واقع مناسب ترین مکان برای تبدیل شدن به موزه تاریخ شهرداری و حفظ و معرفی تاریخ معاصر مدیریت شهری تبریز بود که در نهایت با اختصاص فاز به فاز سالن ها و بخش های مختلف آن، به برگ زرینی از تاریخ غنی تبریز تبدیل شد و امروز این موزه در کنار دیگر موزه های تاریخی موجود در تبریز و حتی استان نظیر موزه آذربایجان، موزه قاجار، موزه عصر ایلخانی، موزه سنجش، موزه استاد شهریار و ده ها موزه دیگر، پذیرا و پاسخگوی سیل کسانی است که مشتاقانه به دنبال یافتن سوالات خود در حوزه تاریخ معاصر تبریز هستند.
موزه شهر و شهرداری تبریز همچنین به روایت اسناد و آمار موجود ثبت شده، به رغم جوان بودن، به جهت جذابیت های موجود، در ردیف پربازدید کننده ترین موزه های تبریز و استان قرار دارد. عمارت شهرداری که در سال 86 و پس از 75 سال کاربری اداری، با درایت و جسارت مدیریت وقت شهرداری به یکی از منحصر به فردترین و بزرگترین موزه های شهر در کشور تبدیل شد، 6500 متر مربع زیربنا و 9600 متر مربع وسعت دارد و با تالارها و سالن ها متعدد و تخصصی، همه روزه پذیرای بازدید کنندگان متعدد است.
وجود تالارهایی چون تالار اشیا و لوازم قدیمی مورد استفاده در شهرداری، عکس ها، اسناد، نامه ها، احکام، فرمان ها، اطلاعیه ها، آگهی های عمومی و دیگر اسناد تاریخی متعلق به بلدیه قدیم تبریز، تالار تاریخ اطفائیه یا آتش نشانی تبریز به عنوان اولین آتش نشانی کشور، تالار شهدا، تالار صنعت چاپ و نشر به عنوان اولین مهد چاپ ایران با نمایش نخستین ابزارآلات چاپ، تالار فرش یا موزه فرش با نمایش قدیمی ترین  و بزرگ ترین فرش های موجود استان و نیز نفیس ترین تابلو فرش ها، تالار فانوس های قدیمی، تالار قدیمی ترین دوربین های عکاسی، تالار و بخش مربوط به قدیمی ترین قفل های تاریخ و دیگر بخش های متنوع و دیدنی، از موزه شهرداری تبریز، محلی برای بازدید و تماشای بدیع ترین جلوه های هنر، فرهنگ و تاریخ این خطه ساخته و بازدید کنندگان این موزه را با خاطره ای ماندگار و تجربه ای پربار به اعماق تاریخ این شهر سوق می دهد.
موزه شهرداری تبریز به عنوان اولین موزه تاریخ شهرداری های کشور، یکی از بدیع ترین مجموعه های تاریخی کشور به شمار می رود که با ترکیب و آمیزه ای از هنر، فرهنگ و تاریخ، شکل گرفته تا برای همیشه تاریخ این مرز و بوم، تاریخ کهن تبریز را به نسل های آینده روایت کند؛ چراکه موزه شهرداری، به واقع روایتگر تاریخ کهن تبریز است.
از جمله دیگر ویژگی های موزه شهر و شهرداری تبریز رایگان بودن بازدید برای عموم از این موزه است.
موزه شهرداری تبریز همه روزه از ساعت 8 صبح تا 20 شب جهت بازدید علاقمندان و شهروندان تبریزی و نیز میهمانان و گردشگران دایر می باشد.

موزه استانداری
موضوع : تاریخی
وضعیت: غیرفعال
وابستگی: استانداری آذربایجانشرقی
سال تاسیس: هجری شمسی
ساعت بازدید: -
روزهای تعطیل: -
نشانی: تبریز میدان شهدا -استانداری آذربایجانشرقی
تلفن: -
عکس استانداران به همراه لیست کامل و تصاویر والیان تاریخ معاصر این خطه در موزه استانداری (طبقه زیرزمین کاخ) واقع شده است.
در این موزه، علاوه بر تصاویر استانداران و والیان از عهد ناصری تاکنون، هدایای مقامات کشورهای خارجی به استانداران آذربایجان شرقی به این مجموعه اهدا شده و به نمایش عموم درآمده است.
موزه فعلا تعطیل است.

موزه زنده سفال

نمایشگاه و خانه سفال   
موضوع : سفال
وضعیت: فعال
وابستگی: سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کشور
سال تاسیس: 1384 هجری شمسی، بنا قاجاری
ساعت بازدید: 17-8
روزهای تعطیل: ایام تعطیل
نشانی: تبریز، خیابان شمس تبریزی، ایستگاه گرو، کوچه صرافلا، پلاک 100
تلفن: 5242458-0411
معرفی موزه:
موزه زنده سفال تبريز فضايي است كه پيغام نياكان ما را در عرصه سفالگري به گوش، چشم ما، دست ما و مهمتر از همه به روح ما ميرساند. به روح انسان قرن بيست و يكم كه از فطرت خود فاصله زيادي يافته و در آرزوي وصل به اصل خود است.
خاك در دسترس ترين و نخستين ماده اي بوده كه بشر آغازين با آن بسياري از نيازهايش را برطرف كرده است. خاك را با آب مخلوط نموده و از آن گل ساخته، و با گل به لذت و قدرت آفرينش رسيده است. گل فرم پذير و نقش پذير بوده، با آن خشت و پياله ساخته تا به نيازهاي زندگي روزمره اش ، جواب دهد و بعد انديشه هايش را برآنها نقش زده است. با ساخت پيكره هايي از گل به باورها و ترس هايش پاسخ گفته است. با آتش ديدن ساخته هاي گلينش شاهد معجره اي شده است: همه چيز در آتش ميسوخته و گل دركام آتش سخت تر و ماندگارتر ميگرديده است!
سفالينه ها حتي پس از مرگ نيز با نياكان ما همراه مي شدند تا در حيات بعدي مورد استفاده قرار گيرند و امروز همان سفالينه ها، پيام گذشتگان را به ما ميرسانند.
نفس باد صبا مشك فشان خواهد شد عالم پير دگر باره جوان خواهد شد.
داستان آخرين سفالگران بومي منطقه :
معادن غني خاك سفيد (تركيبات كائولن)، اين خطه در منطقه مرند واقع است. روستاي زنوز مرند در دامنه كوه آق داغ، مركز سفالگري با خاك سفيد بوده است. به نقل از استادكاران سفالگر معاصر ما (استاد عباس قابچي و استاد احمد قابچي) از چند نسل قبل از آنها سفالگري با خاك سفيد در روستاي زنوز رواج داشته است.
خانواده قابچي پدر (محمد) و دو پسر (عباس و احمد) كه نام خانوادگيشان معرف شغلشان ميباشد به شهر تبريز مهاجرت كردند و در كارگاهي در محله درب سرخاب به سفالگري مشغول شدند.
روند توليد و شرايط بازار براي آنها در اين چند دهه با فراز و نشيبهايي همراه بوده است كه متاسفانه در دهه هاي اخير با افول مخاطب مواجه شده بود.
از سال 1373 پشتيباني آگاهانه و بستر سازي مناسب سازمان ميراث فرهنگي استان از سفالگري بومي منطقه تاييدي بر تحقق نظريه استاد فريده تطهيري مقدم در رابطه با سفال ويژه منطقه بوده است.
«در گوشه گوشه اين آب و خاك استادكاران سخت كوش و با همتي هستند كه آخرين نسل حافظان فرهنگ و هنر بومي ما ميباشند. قدر آنانرا بدانيم و زمان را از دست ندهيم. با نگاهي آگاهانه و آسيب شناسانه بستر تداوم حيات فرهنگي آنان را فراهم كنيم.»
موزه زنده سفال، بخشهاي مختلف خانه سفال:
1- نمايشگاه دائمي از آثار استاد عباس قابچي، استاد احمد قابچي و استاد فريده تطهيري مقدم و بهترين آثار هنرمندان و هنرجويان سفالگر استان آذربايجان شرقي ( با خاك سفيد )
2- حوضخانه :
محل برگزاري نمايشگاههاي موقت از آاثار هنرمندان سفالگر به صورت انفرادي و گروهي و برگزاري جلسات نقد و بررسي و اجتماعات هنري و فرهنگي
3- فروشگاه دائمي براي عرضه آثار هنرمندان سفالگر
4- كلاسهاي آموزشي :
كلاس چرخكاري
كلاس نقاشي روي سفال
كلاس آشنايي با مراحل توليد سراميك سنتي با خاك سفيد آذربايجان
5- ارائه مراحل مختلف كار سفالگري با خاك سفيد به روش سنتي (بازديد با هماهنگي قبلي)
شامل: آماده سازي گل – چرخكاري و تراش بدنه – آماده سازي لعاب- خرد كردن شيشه – كار با آسياب سنگي – آماده سازي رنگينه مس – پخت اول، لعاب زني – پخت دوم، كوره چيني

موزه ارامنه
موضوع : اشیا و اسناد ارامنه آذربایجان
وضعیت:غیرفعال
وابستگی: شورای خلیفه گری ارامنه
سال تاسیس: 1345 هجری شمسی
ساعت بازدید: -
روزهای تعطیل:
نشانی: تبریز، خیابان شریعتی کلیسای مریم مقدس
تلفن: -
خلیفه گری ارامنه آذربایجان در سال 1345 شمسی در كنار كلیسای مریم مقدس، واقع در خیابان شریعتی تبریز ، موزه ای به نام" موزه كلیساهای خلیفه گری ارامنه آذربایجان" تأسیس كرد.
در این موزه آثار فرهنگی نفیس از قبیل كتب خطی، طومارها، فرمان ها، نشان ها، تابلوهای نقاشی، سكه ها، نگین ها، سلاح ها، عصاها، ظروف نقره ای، مسی، سفالی، چینی، بلورآلات، زیورآلات، پارچه های ترمه و زری و مجسمه ها و آثار چوبی منبت و خاتم كاری نگهداری می شود.
بعضی از اشیای این موزه از این نظر كه با تاریخ و فرهنگ ارامنه پیوند می خورد، برای ارامنه از اهمیت زیادی برخوردار است؛ از جمله صندلی منبت كاری كه در سال 1728 میلادی در ارمنستان برای اسقف اعظم كلیسای" آختامار" واقع در دریاچه وان، ساخته شد و طی حوادث سال های 1895 میلادی همراه عصای اسقف اعظم و ناقوس سوراخ سوراخ كلیسای مذكور به خلیفه گری تبریز منتقل شد. تاریخ ساخت این عصا سال 1825 میلادی و تاریخ ساخت ناقوس 1831 میلادی است.
تاج ها، نشان ها و صلیب های متعددی نیز در دوران وقوع این حوادث به تبریز انتقال یافت. شمعدان های بزرگ كلیساهای سن استپانوس و سن طاطاوس و زنگ بزرگ و در خاتم این كلیسا نیز به همین ترتیب به تبریز منتقل شد.
موزهٔ ارامنه که تحت‌نظارت خلیفه‌گری ارامنهٔ آذربایجان اداره می‌شود، یکی از موزه‌های محوری شهر تبریز است که در میدان نماز و در محل کلیسای مریم مقدس مستقر شده‌است. در این موزه انواع کتاب‌های چاپی چاپی و خطی تاریخی به زبان‌های ارمنی، فارسی و عربی نگه‌داری می‌شوند.
۳۵ جلد از کتاب‌های خطی موزهٔ ارامنه که برروی پوست آهو نگاشته شده‌اند، به زبان ارمنی بوده و در قالب خط عبری نوشته شده‌اند. هم‌چنین کتاب‌های مهم و تاریخی نظیر ذخیرهٔ خوارزمشاهی، خمسهٔ نظامی، معراج‌النبوه و ترجمهٔ کتاب مقدس به زبان ارمنی در این موزه موردحفاظت قرار گرفته‌اند.
این موزه در حال حاضر تعطیل است.

موزه کاریکاتور
موضوع : کاریکاتور
وضعیت: فعال
وابستگی: ارشاد اسلامی
سال تاسیس: هجری شمسی
ساعت بازدید: 14-9
روزهای تعطیل: تعطیلات رسمی
نشانی: تبریز، محوطهٔ باغ گلستان و در محل پیشین کتابخانهٔ ملی تبریز
تلفن: -2843094-0411
موزهٔ کاریکاتور تبریز نخستین موزهٔ کاریکاتور در سطح قارهٔ آسیا و پنجمین موزهٔ کاریکاتور در سطح جهان است. این موزه در محوطهٔ باغ گلستان و در محل پیشین کتابخانهٔ ملی تبریز قرار گرفته‌است.
موزهٔ کاریکاتور تبریز در اسفند ۱۳۸۵ خورشیدی و در بخش غربی خانهٔ هنر این شهر تأسیس شده‌است. این بنا در سال ۱۳۱۸ خورشیدی و همزمان با کاخ شهرداری تبریز ساخته شده‌است. این مجموعه که ۲۸۶۰ متر مربع زیربنا دارد، پیش‌تر به‌عنوان کتابخانهٔ ملی تبریز مورد استفاده قرار می‌گرفته و در سال ۱۳۷۸ خورشیدی در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
خانهٔ هنر تبریز از ابتدای تأسیس تاکنون، بارها مرمت و نوسازی شده‌است. این بنا از بخش‌های مختلفی نظیر سالن آمفی‌تئاتر، سالن‌های نگارخانه، سالن‌های ویدیوآرت و کارگاه‌های نقاشی تشکیل شده‌است. در نگارخانه‌های این مجموعه، ۶۰ تابلو متعلق به کاریکاتوریست‌های معروف جهان و ۵۰ اثر فانتزی نگه‌داری می‌شود.
شهر تبریز علاوه بر جشنواره های بین المللی کاریکاتور سالانه خود از جشنواره بین المللی کاریکاتور مقاوم سازی به نشانی www.retrofittingcartoon.ir و جشنواره کاریکاتور پدافند غیر عامل به نشانی www.cdcartoon.ir بهره مند است.
در حیاط موزه مجسمه ای از شخصیت یک بار فروش توسط آقایان خلیل امامی و خسرو طالب پور ساخته شده است، گفته می شود این بار فروش را روتر در میدان صاحب الامر تبریز کشیده است. همچنین مجسمه بزرگی از شخصیتی دیگر که کار رتور می باشد، در ورودیه موزه نصب گردیده که ساخت این اثر را محمد مغفوریون به عهده داشته است.
این مجسمه ها سمبل انجمن کارتونیستهای تبریز به شمار میروند. موزه دارای دو گالری وسیع می باشد که 70 اثر اصل از برجسته ترین کارتونیستهایی چون زلاتوفسکی، کوزوبورکین، کوراغلی، درژنین، کولمشکینو، پرومبیتا، بایرام حاجی زاده و ... در آن به نمایش در آمده است.
بیش از هزار آلبوم درکتابخانه موزه به همراه آرشیو نشریات تاریخی و خارجی موجود است که مورد استفاده عموم قرار می گیرد.در آرشیو موزه چهارده هزار اثر اصل نگهداری می گردد. این آثار حاصل برپائی 10 جشنواره بین المللی توسط انجمن می باشد.

موزه ادب وعرفان
 موضوع : شخصیت، شیخ شهاب الدین اهری
وضعیت: فعال
وابستگی: سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کشور
سال تاسیس: موزه 1374 هجری شمسی، بنا قرن هفتم هجری قمری
ساعت بازدید: 20-8
روزهای تعطیل: ایام سوگواری رسمی
نشانی: اهر، بقعه شیخ شهاب الدین اهری
تلفن: 2224310-0426
معرفی موزه :
شرح حال شیخ شهاب :
شیخ شهاب الدین محمود اهری فرزند احمد اهری در نیمه شعبان 580 ه.ق در شهر اهر چشم به جهان گشود و در زادگاه خود رشته های صرف، نحو، فقه، اصول و اخلاق را در محضر ملا حسن اهری فرا گرفت. سپس در سن 25 سالگی برای تکمیل مراحل علمی- عرفانی خود راهی بغداد شد و در محضر شیخ رکن الدین سجاسی به کسب فیض و کمالات معنوی پرداخت.
بعد از رسیدن به درجه قطب و با دستور استادش برای ارشاد و راهنمایی مردم به موطن خود بازگشت و به ارشاد و تعلیم پرداخت.
ساختمان بنای شیخ شهاب
ساختمان بنا شامل خانقاه، مسجد، ایوانی بلند، مناره ها و غرفه های متعدد است. تاریخ بنا به درستی معلوم نیست لیکن از قرن هفتم ه.ق ساختمان بنا دارای تشکیلاتی بوده است. هرچند بعضی آن را منتسب به زمان شاه عباس اول می دانند ولی قدمت بعضی از قسمتها از جمله حصار سنگی مقبره و در شرقی به قبل از صفویه (ایلخانی) مربوط می شود. مشخصات دوره ایلخانی که در این بنا دیده میشود عبارتند از:
1- بلندسازی ارتفاع بنا
2- تبدیل مقطع چهارضلعی به مقطع هشت ضلعی بوسیله فیلگوش ها در نقطه شروع گنبد
3- گنبد دوپوش
خانقاه
فضای بزرگی که زیر گنبد دوپوش قرار گرفته مقطعی مربعی شکل دارد که هر ضلع آن 20/11 متر است و ارتفاع آن 18 متر و ضخامت دیوارهایش30/1 متر می باشد و در محل به قوشخانه معروف است و در طرفین خانقاه اتاقهایی به ابعاد 60/9*30/6 متر و قرینه هم ساخته شده اند که به چینی خانه (محل نگهداری ظروف چینی) معروف است.
مسجد
این قسمت در شرق بقعه به ابعاد 90/6*30/9 متر واقع شده و با گچ بریها و نقاشیهایی تزئین یافته و دورتادور دیوارهایش حاوی دستخط هایی است که از میان آنها دست نوشته های شیخ بهائی، شاه عباس سوم، ابوالقاسم نباتی شناخته شده است.
حصار سنگی مقبره
حصار سنگی مقبره به صورت مستطیلی شکل و به طول 15/15 متر و به عرض 75/7 متر در دور صحن کشیده شده و با نقوش اسلیمی و هندسی به صورت مشبک حجاری شده است و از شاهکارهای حجاری اسلامی است. در قسمت ورودی و در سمت راست کتیبه ای با خط کوفی و با عنوان الله- محمد- علی به صورت حجاری دیده می شود.
معرفی موزه:
موزه ادب وعرفان، در محل خانقاه شيخ شهاب الدين محمود اهري تاسيس شده که شامل 3 سالن می باشد:
سالن اول:
در اين سالن كتاب های خطي از دوران صفويه و قاجاریه به نمايش گذاشته شده است. از دیگر آثار نفیس این سالن می توان به پارچه کتیبه دار اشاره کرد که بر روی آن قرآن را با خط ثلث، نسخ و غبار در میان نقوش هندسی و اسلیمی نوشته اند و متعلق به دوره صفویه است.
سالن دوم:
در این سالن آثار متعددی در ارتباط با عرفان به نمایش گذاشته شده است که ميتوان به انواع كشكول هاي چوبي، سفالي، فلزي و تبرزین های مرصع طلاكوب و.. اشاره كرد. از دیگر آثار نفیس این سالن در چوبی پاشنه گردان، منبت کاری و کنده کاری شده است که به قرن هشتم ه.ق مربوط میشود.

سالن سوم:
در این سالن قطعه های خطی از خطاطان معروفی از جمله درویش عبدالمجيد طالقاني، میرآقا اهری و... به نمايش گذاشته شده است. از آثار قابل ذکر موجود در این سالن سینی مفرغی مرصع (طلاکوب) است که به قرن 6 ه.ق مربوط می شود


موزه عشایر آذربایجان
موضوع : مردم شناسی
وضعیت: فعال
وابستگی: شهرداری سراب
سال تاسیس: موزه 1385 هجری شمسی، بنا قاجاری
ساعت بازدید: 20-8
روزهای تعطیل: ایام سوگواری رسمی
نشانی: سراب، خیابان امام خمینی، جنب غربی شهرداری سراب، حمام قدیمی سراب
تلفن: 2235200 - 0431

معرفی موزه:
زندگی کوچ نشینی در ایران و از جمله آذربایجان سابقه ای بس کهن دارد و کوچ نشینان نقش مهمی در تاریخ سیاسی و اجتماعی این مرز و بوم داشته اند. بسیاری از دولت ها و حکومت های قبل از اسلام و بعد از اسلام از میان ایلات و عشایر برخاسته اند. حکومت های غزنویان، سلجوقیان، خوارزمشاهیان، ایلخانان، قره قویونلوها، آق قویونلوها، افشاریه، زندیه و قاجاریه حکومت های ایلی بودند که قدرت اولیه خود را از تشکیلات ایلی خود گرفته اند.
روند کوچ نشینی در ایران و از جمله آذربایجان آنچنان است که میتوان پیش بینی کرد با آخرین نسل عشایر کوچ رو در ایران مواجه هستیم. از این رو تاسیس موزه ی عشایرضرورت تاریخی داشت. شهرسراب موقعیت ویژه ای بر سر راه تبریز- اردبیل و استان گیلان داشته و همه ساله هزاران نفر به قصد استفاده از آبهای گرم و معدنی سبلان و سرعین و طبیعت زیبای شمال کشور این شهر را پشت سر می گذارند. علی رغم سابقه فرهنگ و تمدن این شهر تاکنون مسافرین محترم محملی جهت اقامت بیشتر در این شهرنمی یافتند. باشرح مراتب مذکور تاسیس موزه ی عشایر در محل حمام قدیمی جلال ضرورت و اهمیت خود را دو چندان بیشتر می نمایاند.
حمام جلال به جای مانده از دوران قاجاریه و ثبت شده در فهرست آثار ملی به شماره 9/419 با معماری ارزشمند در شهرتاریخی و فرهنگی سراب با مساحتی حدود 650 مترمربع بنا شده است.
موزه ی عشایر آذربایجان به عنوان اولین موزه ی عشایری ایران از شمار موزه های مردم شناسی است. قلمرو فعالیت موزه های مردم شناسی منطقه ای به نمایش گذاشتن نشانه های فرهنگی، سنتی، قومی و نمایانگر ارزش های فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی و فنی این نشانه ها، اشیا و نمادها به مردمی است که آنها را به کار می گرفته اند و می گیرند.
بر مبنای تعریفی که در این رابطه آیکوم دارد، هدف موزه عبارتست از گردآوری و نگهداری، مطالعه و بررسی کردن و نیز به نمایش گذاشتن نعمات فرهنگی یا طبیعی به منظورآموزش، پژوهش و ارزش دادن به این مجموعه ها و لذت بردن از آنهاست.
نتیجه اینکه هدف موزه نمایشگر ارائه تحقیقاتی است از مطالعه در مورد اعتقادات و آداب و رسوم، زبان، معیشت، مسکن، هنرها و فنون، خوراک، پوشاک، صنایع دستی، که در جامعه عشایری توسط کارشناسان گردآوری شده است و از این رو است که موزه ی مردم شناسی برای بینندگان مانوس و دلنشین است. زیرا در این رابطه هر یک از اموال فرهنگی که به نمایش گذاشته میشود با زبان بی زبانی از چگونگی مورد استفاده در زمان خود صحبت می کنند. غرفه های این موزه ی مردم شناسی همانند سایر موزه های مردم شناسی سخن از چگونه زندگی کردن و با مشکلات مبارزه کردن و در جهت بدست آوردن و بهتر زندگی کردن که همواره نداشتن را یافتن و نبودن را ساختن از زمانهای بسیار گذشته می گوید. بنابراین حفظ و نگهداری و معرفی ذخایر فرهنگی ضرورتی تاریخی دارد.
بخش های مختلف این موزه عبارتند از:
بخش اداری، بخش اطلاع رسانی، کتابخانه تخصصی، فضای مرتع و چوپان، غرفه سینمای سنتی، بخش فرآوری سنتی و بومی لبنیات، بخش فرآوری سنتی پشم، غرفه دست بافت های عشایری، غرفه موسیقی، غرفه مسکن (آلاچیق)، غرفه نان پزی، غرفه اشیاء اعتقادی و زیورآلات، غرفه قهوه خانه سنتی و ماکت و تابلو نوشته ها و عکس های مختلف از جلوه های فرهنگی عشایرآذربایجان.

موزه هدایای خامنه
موضوع : اشیای تاریخی
وضعیت: فعال
وابستگی: شهرداری خامنه
سال تاسیس: موزه 1385 هجری شمسی، بنا قاجاری
ساعت بازدید: 14-8
روزهای تعطیل: ایام سوگواری رسمی
نشانی: خامنه
تلفن: 2344353-0472
شبستر، خامنه و تسوج در مسیر شاهراه ارتباطی ری به تبریز، خوی و استانبول بوده و همواره از شهرها و قصبات مهم و قابل توجه آذربایجان بوده است. تأثیر فرهنگی بزرگان برخاسته از شبستر و خامنه از قدیم الایام بر جامعه فرهنگی منطقه و ایران سازنده بوده است.
آثار معماری، فرهنگی و تاریخی و خدماتی مورد نیاز این منطقه و کاروانهای تجارتی این محور در طول یکصد سال گذشته به شدت مورد تجاوز قرار گرفته و صدمه دیده است.
مسجد میرپنج و حمام خامنه تنها سازة سنگی منطقه می باشند که علاوه بر سنگ و آجر، ملات آهک و گچ نیز در آن بکار گرفته شده است. این دو بنا تنها بقایای بازمانده معماری در شهر خامنه می باشد.
تملک حمام قدیمی خامنه که قدمت آن به دوره قاجاریه می رسد از سال 76 توسط شهرداری صورت گرفته است و مرمت آن به همت سازمان میراث فرهنگی و گردشگری استان به انجام رسیده است.
این حمام در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده و به منظور تبدیل به موزه و نگهداری هدایای مقام معظم رهبری حضرت آیت الله خامنه ای و بزرگان منطقه اختصاص یافته است.
حمام دارای 800 متر مربع عرصه و 380 متر مربع اعیانی می باشد همچنین در مساحت 230 متر مربع ساختمان الحاقی در 2 طبقه قسمت اداری و نگهبانی و موتورخانه موزه، بنا شده است. ساختمان اصلی حمام (موزه هدایا) پس از ورود به یک هشتی ورودی با 20 پله به پایین، وارد سربینة هشت ضلعی حمام می شویم.
یک حوض سنگی با فواره سنگی در وسط سربینه خودنمائی می کند و سکوهای مرمرین در پیرامون سربینه توجه هر بیننده را به خود جلب می کند.
سقف گنبدی شکل به ارتفاع 5/5 متر با کاربندی های گچی از دیگر تزئینات معماری حمام می باشد.
سپس با یک راهرو ارتباطی وارد گرمخانه می شویم. سقف گنبدی گرمخانه با دو گنبد فرعی و یک گنبد اصلی که ارتفاع آن به 7 متر می رسد شکوه خاصی به حمام داده است.
در کنار گرمخانه، موتورخانه قدیمی حمام، سرویسهای بهداشتی، نظافت خانه و قسمتهای خصوصی حمام از دیگر بخشهای حمام قدیمی خامنه می باشد که در کاربری جدید به اتاقک های ویدئو، پروژکتور، اتاق کامپیوتر و اتاق موزه دار اختصاص یافته است.
محوطه حیاط موزه به مساحت 336 متر مربع به سبک سنتی کرت بندی و آجرفرش گردیده است. و دیوارها با ازاره سنگی و پایه های آجری، قاب بندی شده و فرم زیبائی به خود گرفته است.
همچنین در پشت بام حمام قدیمی نیز طرح قاب بندی با پایه های آجری و هره آجری تکرار شده است. اجرای سردر آجری نیز از دیگر الزامات مرمت این بنا بوده است که با یک کتیبه گچی تزئین یافته است.
در این موزه هدایایی از قبیل: میناکاری روی چوب، آلبوم سکه و تمبر، تابلوی نقاشی با پنبه از نمای مسجد شهید مطهری اهدایی جمهوری ارمنستان، گلدان های سنگی مرمر، ظروف چوبی، تابلو صدف کاری، بشقاب صدفی، انواع شمشیر و خنجر، تابلو فرش، تابلو خط، خنجر نقره ای حکاکی شده اهدایی وزیر تجارت و صنایع عمان، ماکت مسجدالاقصی اهدایی یاسر عرفات و غیره به نمایش گذاشته شده است.

موزه تخصصی ایلخانی
موضوع : باستان شناسی
وضعیت: فعال
وابستگی: سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کشور
سال تاسیس: 1363 هجری شمسی
ساعت بازدید: 20-8
روزهای تعطیل: ایام سوگواری رسمی
نشانی: مراغه، خیابان اوحدی، موزه ایلخانی
تلفن: 2223700- 0421
معرفی موزه:
ساختمان موزه مراغه و بناي يادبود روي مزار اوحدي مراغه اي شاعر قرن هفتم و هشتم هجري قمري بين سالهاي 53 تا 57 بوسيله انجمن آثار ملي اجرا شده است. اين محل در سال 1363 مقارن با تشكيل سازمان ميراث فرهنگي كشور به موزه مقدماتي مراغه تبديل و با آثار عرضه شده از دوره‌هاي مختلف تاريخي براي بازديد عموم داير گرديد. موزه مراغه در سال 75 در جهت هدفمندي آثار خود و بلحاظ اهميت نقشي كه اين شهر در دوره ايلخاني داشته، به عنوان موزه تخصصي ايلخاني فعاليت خود را آغاز نمود.
مراغه عليرغم استواري استمرار تمدن از دوران پيش از اسلام تا دوران مختلف اسلامي، در دوره ايلخاني از موقعيت برجسته‌اي برخوردار شد و بعلت انتخاب اين شهر به عنوان اولين پايتخت ايلخانان، مركز ثقل اين سلسله محسوب گرديده و عصردوباره سازندگي ايران پس از يك دوره طولاني قتل، غارت و ويراني مغولان از آن آغاز مي‌شود.
موزه مراغه به منظور معرفي اين دوره خاص از تاريخ كشورمان كه گستره آن از هرات تا فرات بوده‌است، با هدف جديد تشكيل و در فهرست موزه‌هاي رسمي كشور جاي گرفت و با تمركز و انتقال صدها اثر برجسته و گردآوري مجموعه‌اي نسبتا كامل از آثار مختلف ايلخاني شامل انواع سفال، كاشي، سكه، فلز، شيشه و كتابت، اين موزه به عنوان منبع مطالعاتي و پژوهشي در اختيار محققان و بازديدكنندگان قرار گرفت.
مجموعه سفال
هنر سفالگري دوره ايلخاني را مي‌توان عصر طلايي سفالگري دوره اسلامي ناميد. سفالگري اين دوره كه پس از دوره طولاني فترت ناشي از انهدام مراكز مهم سفالگري و فرار هنرمندان سفالگر از يورش‌هاي مغولان دوباره نضج مي‌گرفت، توام با تغييرات مهمي در نوع ساخت، تزيينات و لعاب سفالينه‌ها در مراكز جديد سفالگري بوده است.
از خصوصيات بارز اين دوره، تنوع ساخت سفال با تكنيك‌هاي مختلف سفالگري و تنوع تزيينات سفالينه‌‌هاست. موزه مراغه از انواع تكنيك‌هاي رايج و تزيينات متفاوت سفالگري اين دوره نمونه‌هاي ارزشمند و منحصربفردي را در اختيار دارد. سفالينه‌هايي با تزيينات زير لعاب شفاف در زمينه شيري و فيروزه‌اي، سفالينه‌هايي با تزيينات روي لعاب يا مينايي، سفالينه‌هاي زرين‌فام و لاجورد و همچنين كاشي‌هاي هشت‌پر و نقش برجسته با لعاب‌هاي فيروزه‌اي و زرين‌فام از آن جمله‌اند. تزيينات اين سفالينه‌ها متنوع و شامل انواع نقوش هندسي، نقوش گياهي از برگ‌هاي متراكم اسليمي و طوماري، نقوش حيواني مثل غزال دونده، ماهي، اردك و پرندگان، نقوش انساني از مجالس رقص، نوازندگي، شكار و كتيبه‌هايي از اشعار فارسي، ضرب‌المثل‌ها، دعاهاي معروف و نقوش تركيبي بوده ‌است كه در هر يك از مراكز سفالگري به ترتيبي خاص اجرا مي‌گرديد.
در سفالينه‌هاي ايلخاني علاوه بر آرايش منقوش، تزئيناتي در فرم سفالينه‌ها نيز وجود داشته است كه آثار مشبك دوجداره و مشبك پوشيده با لعاب شفاف، سفالهايي با نقوش كنده، برجسته و نقش‌هاي قالبي از آن جمله‌اند. از مراكز مهم سفالگري دوره ايلخاني، شهرهاي معروف ري، كاشان، جرجان، سلطان‌آباد و تخت سليمان بوده و نمونه‌هاي بارزي از آنها در موزه مراغه وجود دارد. علاوه بر آن به علت كشف قطعاتي از كاشي‌هاي زرين‌فام و نقش برجسته از رصدخانه خواجه‌نصير و ويژگي‌هاي منحصربفرد آنها، برابر نظر محققان، مراغه نيز از مراكز سفالگري دوره ايلخاني بوده است.
مجموعه سكه
سكه‌هاي موزه مراغه از كامل‌ترين مجموعه مسكوكات ايلخاني كشورمان بوده و تقريبا از همه ايلخانان ايران، سكه‌هاي ارزشمندي را در خود جاي داده است. پول رايج ايلخانان بلحاظ كاربرد اقتصادي و معاملات تجاري و رسمي، بصورت پشتوانه تك فلزي و نقره بود. سكه‌هاي طلا براي مقاصد ويژه ايام عيد و جشنها ضرب مي‌شد و سكه‌هاي مسي(فلوس) براي معاملات روزمره رواج داشت.
تنوع نقوش سكه‌ها در دوره ايلخاني معرف فرهنگ و تمدن آن عصر بوده و نقوش و مظاهر آئيني اديان و فرقه‌هاي مختلف ضرب شده بر روي آنها، گوياي تساهل مذهبي مغولان مي‌باشند. همچنين بر سكه‌هاي ايلخاني متوني از آيات قراني، لااله‌الاالله، محمد رسول‌الله، نام خلفاي راشدين و در دوره‌اي كوتاه متن علي‌ولي‌الله و نام دوازده امام بخط كوفي و نسخ نقش شده است. نام و القاب ايلخانان معمولا بخط اويغوري با خطوط عربي سكه‌ها تركيب شده‌اند
برابر اخبار مندرج در كتب مورخان 87 مركز ضرب سكه در دوره ايلخانان وجود داشته و مراغه، تبريز و سلطانيه از مراكز مهم ضرابخانه‌هاي حكومتي بودند.
بخش شيشه
هنر شيشه‌گري در دوره ايلخاني بعلت فرار شيشه‌گران به كشورهاي مصر و سوريه از رونق افتاد. شيشه‌هاي موزه مراغه از نمونه‌هاي نادر آن عصر است كه داراي تزيينات مختلف شيشه‌گري شامل دميده‌ آزاد، دميده در قالب، تراش و افزوده بر روي بطري، قنديل و صراحي مي‌باشند كه از نقاط مختلف كشورمان بدست آمده است. شيشه ماده‌اي تركيبي از سيليس به صورت شن و ماسه، قليا بصورت سديم و پتاسيم براي گدازآوري، آهك براي استحكام بخشي، اكسيد سرب براي شفافيت و بي‌رنگي است.
بخش فلز
در بخش فلز موزه مراغه نمونه‌هاي ارزشمندي از هنر فلزكاري دوره ايلخاني شامل انواع ظروف فلزي، پيه‌سوزهاي مفرغي و شمعدان‌هاي برنزي وجود دارد كه به روشهاي ريخته‌گري، قلمزني و طلاكوبي ساخته شده‌اند. در تزيينات اين آثار استواري و استحكام با پاي قوي حيوانات و صعود و روشنايي با شكل پرندگان نشان داده شده است.
همچنين در اين موزه شمشيري است كه متعلق به كري خان بن بهادرخان، حاكم داغستان بوده و حاوي تزيينات طلاكوبي بر روي عاج و مفرغ مي‌باشد.

موزه سنگ نگاره ها
موضوع : باستانشناسی
وضعیت: فعال
وابستگی: سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کشور
سال تاسیس: 1384 هجری شمسی
ساعت بازدید: 20-8
روزهای تعطیل: ایام سوگواری رسمی
نشانی: مراغه، نرسیده به ایستگاه راه آهن، خيابان آقالار، مقبره آقالار

مقبره آقا بناي چهار ضلعي آجري است كه در جنوب شهر مراغه واقع شده و مدفن سيد ميرفتاح الموسوي المراغي از علماي معروف مراغه متوفي به سال 1175 هجري مي باشد. بناي اوليه بقعه در سال 1175 هجري قمري به دستور ظل السطان احداث گشته و به موجب كتیبه سنگ مرمر سردر ورودي در سال 1247 هجری قمری به وسيله حاج عباسعلي بنابي که خود در این مقبره مدفون می باشد، مرمت شده است. اين بنا به شماره 2173 در فهرست آثار ملي کشور به ثبت رسيده است.
در ابن موزه سنگ قبرهای گهواره ای، صندوقی و تخته سنگهایی با انواع خطوط و با نقوش تزئینی و هندسی، قوچهای سنگی و ... جمع آوری شده و در معرض دید عموم قرار گرفته است که بیشتر این سنگ قبرها متعلق به شهرستان مراغه و اطراف آن می باشد.

موزه مردمشناسی جنوب سهند
موضوع : مردم شناسی
وضعیت: فعال
وابستگی: شهرداری بناب
سال تاسیس: موزه 1384 هجری شمسی، بنا صفوی
ساعت بازدید: 20-8
روزهای تعطیل: ایام سوگواری رسمی
نشانی: بناب، حمام تاریخی مهرآباد
تلفن: 7231033-0412
معرفی موزه:
اشیاء گرد آوری شده در این موزه از منطقه جنوب کوهستان سهند از شهرستانهای بناب، هشترود، عجب شیر، مراغه و ملکان تهیه شده است.
بخش های مختلف موزه به قرار زیر است:
بخش آلات و ادوات موسیقی، بخش صنعت پارچه بافی، بخش روشنایی، بخش زیورآلات، پوشاک، وسایل تدخین، طب سنتی، ادعیه و طلسمات، ابزارآلات سنتی کشاورزی، دست بافت های سنتی، آهنگری و ظروف مرتبط با آب.

تهیه شده : واحد بازاریابی وتبلیغات
 معاونت امورگردشگری
بهار 1393
نوشته شده در   Date  ساعت  Date   توسط   Date
ویرایش شده
نظرات شما
نام :  
نام خانوادگی :  
ایمیل :
refresh captcha
 
نظر خود را درباره این مطلب بیان بفرمائید  
 
کلیه حقوق این سایت متعلق به سازمان گردشگری تبریز می باشد.
Powered By : ITShams.ir